W artykule o jeździe pod wpływem alkoholu analizowaliśmy różnice pomiędzy prowadzeniem pojazdu w stanie po użyciu alkoholu (stanowiącej wykroczenie z art. 87 § 1 Kodeksu wykroczeń) oraz w stanie nietrzeźwości (stanowiącej przestępstwo z art. 178a § 1 Kodeksu karnego). Wspomnieliśmy o grożących sankcjach, w tym przepadku pojazdu w przypadku popełnienia przestępstwa z art. 178a § 1 Kodeksu karnego, jeśli zawartość alkoholu w organizmie sprawcy wynosiła co najmniej 1,5 promila we krwi lub 0,75 mg/dm3 w wydychanym powietrzu albo prowadziła do takiego stężenia.
W niniejszym artykule adwokaci z naszej kancelarii rozwijają analizę instytucji przepadku, w tym w szczególności w kontekście ostatnich zmian Kodeksu karnego.
Art. 44b Kodeksu karnego w poprzednim i aktualnym brzmieniu
W poniższej tabeli prezentujemy ostatnie zmiany art. 44b Kodeksu karnego:
| Art. 44b Kodeksu karnego w poprzednim brzmieniu | Art. 44b Kodeksu karnego w brzmieniu od 29 stycznia 2026 r. |
| Art. 44b. [Przepadek pojazdu mechanicznego lub jego równowartości] § 1. W wypadkach wskazanych w ustawie sąd orzeka przepadek pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę w ruchu lądowym. § 2. Jeżeli w czasie popełnienia przestępstwa pojazd nie stanowił wyłącznej własności sprawcy albo po popełnieniu przestępstwa sprawca zbył, darował lub ukrył podlegający przepadkowi pojazd, orzeka się przepadek równowartości pojazdu. Za równowartość pojazdu uznaje się wartość pojazdu określoną w polisie ubezpieczeniowej na rok, w którym popełniono przestępstwo, a w razie braku polisy – średnią wartość rynkową pojazdu odpowiadającego, przy uwzględnieniu marki, modelu, roku produkcji, typu nadwozia, rodzaju napędu i silnika, pojemności lub mocy silnika oraz przybliżonego przebiegu, pojazdowi prowadzonemu przez sprawcę, ustaloną na podstawie dostępnych danych, bez powoływania w tym celu biegłego. § 3. Jeżeli ustalenie średniej wartości rynkowej pojazdu odpowiadającego pojazdowi, o którym mowa w § 1, w sposób określony w § 2 nie jest możliwe ze względu na szczególne cechy tego pojazdu, zasięga się opinii biegłego. § 4. Przepadku pojazdu mechanicznego oraz przepadku równowartości pojazdu określonego w § 2 nie orzeka się, jeżeli sprawca prowadził niestanowiący jego własności pojazd mechaniczny wykonując czynności zawodowe lub służbowe polegające na prowadzeniu pojazdu na rzecz pracodawcy. W takim wypadku sąd orzeka nawiązkę w wysokości co najmniej 5000 złotych na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej. § 5. Przepadku pojazdu mechanicznego oraz przepadku równowartości pojazdu nie orzeka się, jeżeli orzeczenie przepadku pojazdu mechanicznego jest niemożliwe lub niecelowe z uwagi na jego utratę przez sprawcę, zniszczenie lub znaczne uszkodzenie. | Art. 44b. [Przepadek pojazdu mechanicznego lub jego równowartości] § 1. W razie skazania sprawcy za przestępstwo określone w art. 178a § 1 lub 4, art. 178c § 1 pkt 2, art. 178d lub art. 244, jeżeli czyn sprawcy polegał na niezastosowaniu się do zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, a także wobec sprawcy określonego w art. 178 § 1 lub 1a sąd może orzec przepadek pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym. § 1a. W razie skazania sprawcy za przestępstwo określone w art. 178a § 1 lub 4, art. 178c § 1 pkt 2 lub art. 178d, a także wobec sprawcy określonego w art. 178 § 1 lub 1a, jeśli zawartość alkoholu w organizmie sprawcy przestępstwa wynosiła co najmniej 1,5 promila we krwi lub 0,75 mg/dm3 w wydychanym powietrzu albo prowadziła do takiego stężenia, sąd orzeka przepadek pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami. § 2. (uchylony). § 3. (uchylony). § 4. (uchylony). § 5. Przepadku pojazdu mechanicznego nie orzeka się, jeżeli: 1) w czasie popełnienia przestępstwa pojazd mechaniczny nie stanowił wyłącznej własności sprawcy; 2) orzeczenie przepadku pojazdu mechanicznego nie jest możliwe lub celowe, w szczególności z uwagi na jego zbycie albo utratę przez sprawcę, zniszczenie lub znaczne uszkodzenie. § 6. W wypadku, o którym mowa w § 5 pkt 1, sąd orzeka, a w wypadku, o którym mowa w § 5 pkt 2 – może orzec nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa w wysokości od 5000 do 500 000 złotych. |
Zakres i uzasadnienie zmian
Jedna z zasadniczych zmian obejmuje zatem sytuacje, gdy pojazd nie stanowił wyłącznej własności sprawcy albo orzeczenie przepadku pojazdu nie jest możliwe lub celowe.
Projektodawcy wskazali w uzasadnieniu zmian „(…) że projektowana nowelizacja uchyla art. 44b § 2–4 k.k. Przepisy te wprowadzały skomplikowany system orzekania przepadku równowartości pojazdu, którego cechą charakterystyczną była nadmierna kazuistyka i liczne wyjątki. (…)
Wskazano na:
- naruszenie zasady trafnej represji (art. 2 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania karnego);
- zaprzeczenie zasady proporcjonalności kary i równości sprawców (wysokość równowartości zależna jest bowiem jedynie od wartości pojazdu, która pozostaje bez związku z samym przestępstwem);
- sprzeczność z zasadą równości (art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), w tym z uwagi na to, że to kwestie właścicielskie, a nie okoliczności czynu, decydują o zastosowaniu kary pieniężnej,
W istocie zatem argumenty podnoszone przez doświadczonych prawników, znalazły odzwierciedlenie w aktualnych przepisach.
Które przepisy znajdują zastosowanie w Państwa sprawie?
Zgodnie z art. 4 § 1 Kodeksu karnego, jeżeli w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia przestępstwa, stosuje się ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy.
Ocena, która ustawa będzie względniejsza dla sprawcy wymaga analizy okoliczności danej sprawy. W sytuacji, w której pojazd był wart kilka tysięcy złotych, nawiązka w wysokości nawet kilkunastu tysięcy złotych byłaby przecież mniej względna. I odwrotnie – w razie jazdy pod wpływem alkoholu leasingowanym samochodem wartym kilkaset tysięcy złotych, nawiązka pozwala na zastosowanie represji karnej z uwzględnieniem zasad opisanych w punkcie 2.
Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy. Adwokaci z naszej kancelarii pomogą ją przeprowadzić. Prawnicy z Kancelarii Adwokackiej Piotr Regulski posiadają doświadczenie w podobnych sprawach.